ABD ve İran Arasında Kritik Diplomatik Adımlar: İstanbul Görüşmesi Öncesi Gelişmeler
Amerika Birleşik Devletleri'nin (ABD) İran'a yönelik olası bir askeri müdahale endişeleri sürerken, diplomatik kanalların açılması bölgede olumlu bir atmosfer yarattı. Her iki ülkeden gelen mesajlar, Cuma günü İstanbul'da yapılması planlanan kritik görüşmeler öncesinde umut verici sinyaller taşıyor. Bu gelişmeler, uluslararası ilişkilerde tansiyonun düşürülmesi ve barışçıl çözümlerin ön plana çıkması açısından büyük önem taşıyor.
Diplomasi Kapıları Aralanıyor: Trump ve Pezeşkiyan'dan Açıklamalar
ABD Başkanı Donald Trump, İran ile bir anlaşmaya varmak istediklerini belirtti. Mevcut durumda İran ile görüşmelerin sürdüğünü ifade eden Trump, "Eğer anlaşabilirsek bu çok iyi olur, anlaşamazsak muhtemelen kötü şeyler olacak" şeklinde konuştu. Bu açıklamasıyla, müzakerelerin başarısız olması durumunda yaşanabilecek olası olumsuzluklara da üstü kapalı bir şekilde değindi. Trump, görüşmelerin detayları hakkında bilgi vermenin "aptalca" olacağını belirtse de, sürmekte olan diyaloglara işaret etti.
Öte yandan, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD ile müzakerelerin başlatılması talimatını Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'ye ilettiğini duyurdu. Bu adım, daha önce müzakerelere mesafeli duran İran'ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in de bu sürece onay verdiği şeklinde yorumlandı. Hamaney'in danışmanı Ali Şemhani, ülkenin uranyum zenginleştirme faaliyetleri hakkında dikkat çekici açıklamalarda bulundu. Şemhani, mevcut yüzde 60 seviyesindeki uranyum zenginleştirme oranının yüzde 20'ye düşürülmesinin mümkün olduğunu belirtti. Ancak bu potansiyel indirimin ABD'nin beklentilerini ne ölçüde karşılayacağı ise merak konusu olmaya devam ediyor.
İstanbul Görüşmesi Öncesi Kritik Ziyaretler
ABD Başkanı Trump'ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff'un, İran Dışişleri Bakanı Arakçi ile yapılması beklenen nükleer anlaşma görüşmelerini ele almak üzere Cuma günü İstanbul'da bulunacağı bildirildi. Witkoff, bu önemli görüşme öncesinde İsrail'i ziyaret ederek Başbakan Binyamin Netanyahu ile bir araya geldi. Bu ziyaretin, ABD yönetiminin İran konusundaki kırmızı çizgileri ve İsrail'in endişelerini anlamaya yönelik bir çaba olduğu değerlendiriliyor.
Yoğun Diplomasi Trafiğinin Ürünü: İstanbul'daki Buluşma
İstanbul'da planlanan görüşmenin, Türkiye, Mısır ve Katar'ın son günlerde yürüttüğü yoğun diplomatik çabaların bir sonucu olduğu belirtiliyor. Bu müzakerelerin temel amacının, nükleer anlaşma sürecini yeniden canlandırmak olduğu ifade ediliyor. Görüşmelere Suudi Arabistan, Mısır, Katar, Umman, Pakistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölgesel aktörlerden temsilcilerin de katılması bekleniyor. Toplantıların ikili, üçlü veya daha geniş formatlarda düzenlenmesi öngörülüyor. Henüz kesinleşmemiş olsa da, birincil hedefin olası bir çatışmayı engellemek ve bölgedeki gerilimi düşürmek olduğu vurgulanıyor. Bu buluşma, iki ülke arasındaki müzakerelerin çöküşü ve Haziran ayında yaşanan 12 günlük gerilimin ardından yetkililer arasındaki ilk temas olma özelliğini taşıyor.
Rusya'dan Uranyum Teklifi ve İran'ın Yanıtı
Rusya, ABD ve İran arasındaki gerilimi azaltma ve müzakereleri destekleme çabaları kapsamında, İran'ın elindeki zenginleştirilmiş uranyumu işleme ve depolama teklifinde bulundu. Kremlin sözcüsü Dmitriy Peskov, bu konunun uzun süredir gündemlerinde olduğunu belirtti. Ancak İranlı yetkililer, olası bir uranyum transferi iddialarını reddetti. İran Dışişleri Bakan Vekili Ali Bagheri, "zenginleştirilmiş uranyumun transferi gibi bir niyetlerinin olmadığını" dile getirdi.
İran'daki Durum ve İHA Olayı
İran'da rejim karşıtı protestolarda hayatını kaybedenlerin sayısı konusunda belirsizlik sürüyor. ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), çoğu güvenlik güçleri tarafından öldürülen protestocular olmak üzere 6.854 kişinin ölümünü doğruladığını bildirdi. Diğer insan hakları örgütleri ise gerçek rakamın çok daha yüksek olabileceğinden endişe duyuyor ve 30 bine kadar kişinin hayatını kaybetmiş olabileceği yönünde endişeler dile getiriyor. Bu olaylar sırasında Yezd kentinde 139 yabancı uyruklu kişinin gözaltına alındığı da öğrenildi.
Diplomatik görüşmeler öncesinde tansiyonun yükseldiği bir başka gelişme ise Umman Denizi'nde yaşandı. ABD, bir İran insansız hava aracını (İHA) düşürdüğünü açıkladı. CENTCOM yetkilileri, ABD uçak gemisi Abraham Lincoln'a yaklaşan bir İran İHA'sının F-35 savaş uçağı tarafından vurulduğunu belirtti. Wall Street Journal'ın haberine göre ise İran, Hürmüz Boğazı'nda ABD bayraklı bir petrol tankerini durdurmaya çalıştı. İran'ın durdurma emrine uymayan tanker, ABD savaş gemisinin refakatinde yoluna devam etti. İran, geminin karasularını ihlal etmesi üzerine uyarıldığını savundu.
Görüşme Yeri ve Formatı Üzerine İstişareler
ABD basını, İran'ın ABD ile olası müzakerelerin Umman'a taşınmasını ve görüşme formatının ikili olarak değiştirilmesini talep ettiğini iddia etti. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise yaptığı açıklamada, "Görüşmelerin birkaç gün içinde yapılması planlanıyor ve görüşmelerin yeri konusunda istişareler devam ediyor" dedi. ABD Başkanı Trump da Beyaz Saray'da yaptığı açıklamada, İran ile birden fazla görüşme yapacaklarını teyit ederek, "İran'la müzakere halindeyiz. Görüşme yeri ise henüz belli değil" ifadesini kullandı.
