Gençlerin Duygusal Destek Arayışında Yapay Zekâ: Uzman “Sahte Güvenli Bağ” Uyarısında Bulundu

Kim: Psikoloji uzmanı Begüm Demir, ne: gençlerin duygusal sorunları için sohbet botlarına yönelmelerinin risklerini değerlendirdi, nerede: ABD merkezli bir araştırma kurumunun raporu ışığında, ne zaman: 2024 yılı içinde yürütülen bir anket çalışmasıyla, neden: 13‑17 yaş arasındaki gençlerin yalnızlık ve stresle başa çıkma yöntemleri değiştiği için, nasıl: bin gençle yapılan görüşmeler ve uzman yorumlarıyla ortaya konuldu.

Yapay Zekâ Kullanımının Yaygınlaşması

Amerika menşeli bir araştırma enstitüsü, ergenlerin dijital asistan ve sohbet botlarıyla iletişim kurma sıklığını detaylı bir şekilde ortaya koydu. Çalışmaya katılan bin genç, duygusal bir sıkıntı hissettiklerinde telefonlarından erişebildikleri yapay zekâ uygulamalarına yöneldiklerini belirtti. Bu eğilim, geleneksel terapi hizmetlerine olan erişimin sınırlı olduğu bölgelerde daha belirgin hâle geliyor.

Uzman Görüşü: Yardımcı Olabilir, Yerini Almaz

Psikolog Begüm Demir, yapay zekânın kolay ulaşılabilirlik ve yargılanma korkusunun olmaması gibi avantajlarını kabul ederken, profesyonel terapiyle kıyaslandığında eksik kaldığını vurguladı. “Dijital araçlar, gençlerin duygularını hızla dışa vurmasına olanak tanır, fakat kişisel geçmiş, travma ve karmaşık ilişkisel dinamikleri derinlemesine analiz edemez,” dedi.

Geçici Rahatlamanın Sınırları

Demir, yapay zekânın yalnızlık hissini azaltabileceğini, gençlerin “beni dinleyen bir varlık” algısı oluşturduğunu belirtti. Ancak bu rahatlamanın geçici olduğu, uzun vadede gerçek insan etkileşimlerinin yerini almaya çalıştığında sosyal becerilerin erozyona uğrayabileceği uyarısında bulundu.

Sahte Güvenli Bağ ve Bağlanma Riski

Ergenlik döneminde gençlerin duygusal bağ kurma ihtiyacı artar. Yapay zekâ, sürekli onay ve yargısız bir ortam sunduğu için “sahte güvenli bağ” oluşturabilir. Bu durum, gençlerin gerçek insan ilişkilerindeki zorlu ama öğretici deneyimlerden kaçınmalarına yol açabilir. Sonuçta, çatışma çözme, empati geliştirme ve sınır koyma gibi temel sosyal yetiler geride kalabilir.

Onaylama Döngüsünün Tehlikeleri

Sürekli olumlu geri bildirim, gençlerin gerçeklik algısını bulanıklaştırabilir. Demir, “Onay rahatlatıcıdır, fakat tek başına iyileştirici değildir” diyerek, aşırı onaylamanın kaygı ve depresyon belirtilerini maskeleyebileceğini, kişiyi gerçek sorunlarla yüzleşmekten alıkoyabileceğini belirtti.

“Yapay Zekâ Psikozu” Kavramı ve Yanlış Algılar

Son zamanlarda medyada yer alan “yapay zekâ psikozu” iddiası, resmi bir tanı olmamakla birlikte, bazı gençlerin dijital asistanlara mistik bir bağ kurduğunu öne sürüyor. Uzman, bu algının yalnızca teknoloji kullanımının değil, aynı zamanda uyku bozuklukları, sosyal izolasyon ve mevcut psikolojik kırılganlıkların da etkisiyle ortaya çıktığını hatırlattı.

Ne Zaman Profesyonel Yardım Gereklidir?

İntihar düşünceleri, şiddetli depresyon, travma belirtileri, aşırı paranoya ve benzeri kritik durumlarda yapay zekâ yetersiz kalır. Demir, bu tür belirtiler gösteren gençlerin derhal uzman psikolog veya psikiyatristten destek alması gerektiğini vurguladı.

Ebeveynler İçin Rehberlik Önerileri

Ebeveynlerin gençlerini tamamen yasaklamak yerine, yapay zekâ kullanımını izleyerek yönlendirmeleri öneriliyor. Kullanım süresi, içerik doğruluğu ve sosyal etkileşimdeki değişimler yakından takip edilmeli. “Yapay zekâ beni herkesten daha iyi anlıyor” gibi ifadeler, aşırı bağlanmanın işareti olabilir.

Özellikle Canik’te İş Yerine Silahlı Saldırı gibi toplumsal olayların gençlerin duygusal dünyasını etkilediği göz önüne alındığında, aile içi iletişim ve destek mekanizmalarının güçlendirilmesi kritik bir adım olacaktır.

Benzer şekilde, Sıfır Atık Festivali gibi toplumsal duyarlılık projeleri, gençlerin gerçek dünyada anlamlı bağlar kurmasına katkı sağlayabilir.

Gelecek İçin Öneriler

Yapay zekâ, gençlerin duygusal destek arayışında bir araç olarak kalmalı; ancak eğitim kurumları, aileler ve sağlık hizmetleri bu teknolojiyi denetleyerek, gençlerin gerçek insan etkileşimlerinden kopmamasını sağlamalıdır. Uzmanların önerdiği denge, dijital faydaları maksimize ederken, psikolojik riskleri minimize etmeyi hedeflemelidir.