Azerbaycan'ın Bağımsızlık Mücadelesinde Kanlı Bir Dönüm Noktası: 36 Yıl Sonra Bile Unutulmayan 20 Ocak
20 Ocak 1990 tarihinde Azerbaycan'ın başkenti Bakü'de Sovyet ordusu tarafından sivillere yönelik gerçekleştirilen kanlı müdahale, ülkenin bağımsızlık yolundaki en acı dönüm noktalarından biri olarak tarihe geçti. 36 yıl önce yaşanan bu olaylar, "Kanlı Ocak" olarak anılmaya devam ediyor ve Azerbaycan halkının kolektif hafızasında derin izler bırakmış durumda. Bu trajedinin ardından bağımsızlık bilinci daha da güçlenmiş ve Sovyetler Birliği'nin dağılma sürecini hızlandırmıştır.
Karabağ Sorunu ve Artan Gerilim
Olayların temelinde, 1980'lerin sonlarında Ermenistan'ın Gundem'deki Karabağ bölgesini Azerbaycan'dan koparma girişimleri yatıyordu. Aralık 1989'da Ermenistan Sovyet Cumhuriyeti Yüksek Konseyi'nin Karabağ'ın Ermenistan'a bağlanması yönündeki kararı, Azerbaycan'da büyük tepkilere yol açtı. Bu gelişme, Bakü sokaklarında büyük çaplı protesto gösterilerinin fitilini ateşledi.
Bakü Sokaklarında Yükselen Tepki
Azerbaycan'ın başkenti Bakü'de, Azadlık Meydanı'nda toplanan yüz binlerce insan, hem Ermenistan'ın toprak taleplerine hem de Moskova yönetiminin tutumuna karşı öfkelerini dile getirdi. Günlerce süren bu kitlesel eylemler, Sovyet yönetimini endişelendirdi. Moskova, duruma müdahale etmek amacıyla Bakü'ye asker sevk etme kararı aldı. Ancak halk, şehrin girişlerini ve askeri birliklerin bulunduğu bölgeleri kapatarak bu müdahaleye karşı direniş gösterdi.
Sovyet Ordusunun Kanlı Müdahalesi
19 Ocak 1990 gecesi, Sovyet istihbaratının Azerbaycan televizyonunun enerji altyapısını sabote etmesiyle tansiyon daha da yükseldi. Ardından yaklaşık 26 bin kişilik Sovyet askeri birliği, zırhlı araçlarla Bakü'ye beş farklı noktadan girdi. Silahsız sivillerin üzerine ateş açan askerler, tankları ve zırhlı araçları kalabalığın üzerine sürdü. Bu vahşi müdahalede, sadece Bakü'de o gece 130 sivil hayatını kaybetti. Operasyonlar, Neftçala ve Lenkeran gibi diğer bölgelerde de sürdürüldü. Resmi kayıtlara göre, 20 Ocak katliamında toplam 150 Azerbaycanlı sivil yaşamını yitirdi, 744 kişi yaralandı ve yaklaşık 400 kişi gözaltına alındı.
Tarihe Geçen Cenaze Töreni ve Bağımsızlık Ateşi
Hayatını kaybedenlerin cenazeleri, halkın omuzlarında bugünkü adıyla Şehitler Hıyabanı'na taşındı. Yaklaşık 1 milyon kişinin katıldığı bu görkemli cenaze töreni, Azerbaycan halkının bağımsızlık isteğinin ne kadar güçlü olduğunun bir göstergesiydi. Kanlı Ocak olayları, Azerbaycan halkının Sovyet yönetimine olan güvenini tamamen yok etti ve ülkenin bağımsızlık sürecini fiilen başlattı. Bu olaylar, ekonomik verilerin de ötesinde, bir milletin kaderini belirleyen tarihi bir dönüm noktasıydı.
Her Yıl Anılan Şehitler ve Türkiye Desteği
Azerbaycan halkı, her yıl 20 Ocak'ta Şehitler Hıyabanı'na akın ederek bağımsızlık uğruna hayatını kaybedenleri anıyor. Mezarlara kırmızı karanfiller bırakılıyor ve dualar ediliyor. Ülke genelinde saat 12.00'de bir dakikalık saygı duruşunda bulunulurken, toplu taşıma araçları ve gemiler korna çalarak bu anma programına eşlik ediyor. Olayların tanıklarından Sahib Alizade, Sovyet ordusunun "barış gücü" olarak tanıtıldığını ancak gerçek yüzlerini o gece gördüklerini belirterek, Türkiye'nin desteğini bir ağabey desteği olarak hissettiklerini dile getirdi. Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı ve Azerbaycan Ombudsmanı Sabina Aliyeva, yaşananların uluslararası hukuk çerçevesinde insanlığa karşı suç olarak tanınması ve sorumluların adalet önüne çıkarılması çağrısında bulundu.
